Nooit eerder had een generatie zoveel mogelijkheden. Jongvolwassenen kunnen studeren, reizen, een eigen onderneming beginnen of kiezen uit een ongekend aantal opleidingen en carrières. Tegelijkertijd zien we dat steeds meer jonge mensen vastlopen. Zij ervaren stress, angst, somberheid, gevoelens van leegte of het voortdurende gevoel tekort te schieten.
Hoe is dat te begrijpen?
Vaak wordt gewezen op de hoge prestatiedruk. Daar is veel voor te zeggen. Studenten moeten binnen een beperkte tijd voldoende studiepunten behalen, bouwen steeds vaker een studieschuld op en voelen de noodzaak om al vroeg een indrukwekkend cv op te bouwen. Naast hun studie lopen zij stage, doen bestuurswerk, werken om financieel rond te komen en proberen ondertussen ook nog een sociaal leven te onderhouden.
Via sociale media worden zij bovendien voortdurend geconfronteerd met leeftijdgenoten die succesvol, gelukkig en doelgericht lijken. Het leven van anderen oogt overzichtelijk en betekenisvol, terwijl de eigen onzekerheid juist groter kan worden.
Ook ouders willen meestal het beste voor hun kinderen. Zij stimuleren hen om hun talenten te benutten en kansen niet voorbij te laten gaan. Die betrokkenheid is waardevol, maar kan ook bijdragen aan het gevoel dat iedere keuze belangrijk is en dat fouten kostbaar zijn.
Toch is prestatiedruk slechts een deel van het verhaal.
In mijn praktijk ontmoet ik jongvolwassenen die hard werken, goede cijfers halen en ogenschijnlijk succesvol zijn. Van buitenaf lijkt er weinig aan de hand. Maar van binnen ervaren zij een voortdurende spanning. Alsof zij steeds moeten bewijzen dat zij het aankunnen. Alsof iedere beslissing bepalend is voor hun toekomst. Alsof falen geen optie is.
Vanuit psychoanalytisch perspectief roept dat een andere vraag op. Niet alleen: wat wordt er van deze generatie gevraagd? Maar vooral: wat gebeurt er van binnen wanneer je voortdurend het gevoel hebt dat je moet voldoen?
Wanneer prestaties steeds belangrijker worden, kan waardering langzaam verbonden raken met presteren. Niet bewust, maar geleidelijk. Een goed cijfer, een compliment of een succesvolle sollicitatie geeft even rust, totdat de volgende uitdaging zich aandient. Het gevoel goed genoeg te zijn wordt dan afhankelijk van wat iemand doet, in plaats van wie iemand is.
Dat heeft gevolgen. Sommige jongvolwassenen ontwikkelen angstklachten. Anderen raken somber of verliezen het plezier in dingen die vroeger vanzelfsprekend waren. Weer anderen voelen zich voortdurend onrustig, kunnen zich moeilijk concentreren of ervaren het gevoel steeds achter de feiten aan te lopen.
Niet zelden ontstaat dan de vraag of ADHD misschien de verklaring is voor hun worsteling. Die vraag is begrijpelijk. Wanneer het leven voortdurend voelt als een gevecht om alles bij te benen, ontstaat vanzelf de behoefte aan een verklaring.
Toch merk ik dat de zoektocht naar een diagnose niet altijd antwoord geeft op de vragen waar iemand werkelijk mee worstelt. Waarom voel ik zoveel druk? Waarom ervaar ik steeds het gevoel tekort te schieten? Waarom lukt het mij zo moeilijk om te voelen wat ik zelf wil?
Een diagnose kan een deel van het verhaal beschrijven, maar vertelt niet altijd hoe iemand is geworden wie hij of zij is. Evenmin neemt zij vanzelf de innerlijke druk of onzekerheid weg. Daarom is het minstens zo belangrijk om stil te staan bij de persoonlijke betekenis van de klachten en de levensgeschiedenis waarin zij zijn ontstaan.
De jongvolwassenheid is de levensfase waarin een mens geleidelijk een eigen identiteit ontwikkelt. Dat proces is nog volop in beweging. Juist in deze periode ontstaat steeds duidelijker het besef van wie je bent, wat je belangrijk vindt en welke richting je aan je leven wilt geven.
Daarvoor is meer nodig dan goede keuzes maken. Het vraagt ook dat iemand leert luisteren naar zijn eigen gevoelens, verlangens en overtuigingen. Dat is niet vanzelfsprekend. Veel jongvolwassenen weten heel goed wat er van hen verwacht wordt, maar vinden het veel moeilijker om te voelen wat zij zelf werkelijk willen.
Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Sommige jongvolwassenen zijn opgegroeid in een omgeving waarin weinig ruimte was voor gevoelens of eigenheid. Anderen hebben al vroeg geleerd zich sterk aan te passen aan de verwachtingen van anderen. In gezinnen waarin veel spanning, onveiligheid of ingrijpende gebeurtenissen speelden, kan het ontwikkelen van een eigen identiteit bovendien extra ingewikkeld zijn. Wanneer veiligheid of aanpassen centraal staat, blijft er vaak minder ruimte over om nieuwsgierig te onderzoeken wie je zelf bent.
Juist in een levensfase waarin een identiteit zich nog ontwikkelt, kan een maatschappij die voortdurend vraagt om te presteren, jezelf te vergelijken met anderen en steeds de juiste keuzes te maken, dat proces onder druk zetten. De aandacht verschuift dan gemakkelijk van de vraag: “Wie ben ik?” naar de vraag: “Voldoe ik?”
Wanneer het gevoel bestaat dat iedere keuze direct de juiste moet zijn, wordt het moeilijker om nieuwsgierig te onderzoeken wat werkelijk bij je past. Beslissingen worden dan niet alleen genomen vanuit verlangen of interesse, maar ook vanuit de angst om verkeerde keuzes te maken of anderen teleur te stellen. Daardoor kan iemand steeds verder verwijderd raken van het eigen innerlijke kompas.
Wie voortdurend probeert te voldoen aan verwachtingen van de buitenwereld, loopt het risico het contact te verliezen met de vraag wat hij of zij zelf werkelijk belangrijk vindt. Niet omdat die verlangens verdwenen zijn, maar omdat zij worden overstemd door de voortdurende druk om te presteren.
Psychotherapie biedt ruimte om die ontwikkeling opnieuw op gang te brengen. Niet door antwoorden of adviezen te geven, maar door samen stil te staan bij de vragen die in de haast van het dagelijks leven vaak naar de achtergrond verdwijnen.
Dat zijn geen vragen die zich snel laten beantwoorden. Maar juist in het onderzoeken ervan ontstaat geleidelijk een steviger gevoel van identiteit. Niet gebaseerd op voortdurend presteren, maar op een dieper besef van wie je bent.
Misschien is de grootste uitdaging voor deze generatie daarom niet om nóg succesvoller te worden, maar om de moed te ontwikkelen om niet voortdurend te hoeven voldoen.
Een eigen identiteit ontstaat immers niet uit perfectie, maar uit de vrijheid om te onderzoeken, te twijfelen en uiteindelijk te ontdekken wie je bent. Juist daar ligt de ruimte voor werkelijke persoonlijke ontwikkeling.
Contact form
Adres
Praktijk: Van Loostraat 135,2582 XC Den Haag
Tel: 06-442 42 122
E-mail: info@gerrywestland.nl
Aanmelden
U kunt zich aanmelden voor psychotherapie via het e-mailadres info@gerrywestland.nl. In belang van uw privacy raad ik u aan geen persoonlijke gegevens in de e-mail te vermelden. Ik zal daarna met u een telefonische afspraak maken om kort met u te overleggen over uw aanmelding.
Wachttijden
Er is op dit moment plaats voor nieuwe patiënten (bijgewerkt oktober 2022).
